ο Υμηττός είναι πολύ περισσότερα από ένα απλό βουνό δίπλα στην Αθήνα. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός, βαθιά συνδεδεμένος με την ταυτότητα και την καθημερινότητα της πόλης. Δεν υπάρχει μέρα που θα σε αφήσει «ήσυχο» και δεν θα ρίξεις το βλέμμα σου έστω και λίγο πάνω του. Και αυτό όχι μόνο εξαιτίας της επιβλητικότητας του.
Από τη μία πλευρά, έχει μια αντικειμενική, μετρήσιμη αξία: λειτουργεί ως ζωτικός πνεύμονας πρασίνου, φιλοξενώντας εκατοντάδες είδη φυτών και ζώων, ενώ κουβαλάει μια πλούσια ιστορική κληρονομιά, από τα αρχαία λατομεία μαρμάρου μέχρι τα ήρεμα βυζαντινά μοναστήρια που κρύβονται στις πλαγιές του.
Από την άλλη, και ίσως πιο σημαντικό, είναι η σχέση που έχουμε χτίσει μαζί του. Τον αγαπάμε για την αμεσότητά του. Είναι η εύκολη απόδρασή μας από τον θόρυβο της πόλης, ο προφανής για κάποιους από εμάς προορισμός που δεν απαιτεί προγραμματισμό για λίγο καθαρό αέρα και ηρεμία. Μας προσφέρει την ασύγκριτη θέα της πόλης, δίνοντάς μας την ευκαιρία να πάρουμε μια "ανάσα" και να δούμε τα πράγματα από απόσταση. Πόσες φορές και εγώ ο ίδιος έχω ανέβει στο βουνό με μια βαριά διάθεση για να την αφήσω κυριολεκτικά πάνω του να την "καταπιούν" οι πέτρες και οι σπηλιές και εγώ μετά από λίγο να αναρωτιέμαι που χωράει ένα μακρόστενο βουνό τόσους καημούς όσοι και οι κάτοικοι αυτής της πόλης! Ο Υμηττός είναι ένας χώρος αναψυχής, ανοιχτός σε όλους, και ένα σύμβολο της ανθεκτικότητας της φύσης που συνεχώς ξεχνάμε ή αγνοούμε δίπλα στο τσιμέντο.
Στον πυρήνα του, λοιπόν, ο Υμηττός είναι ο σιωπηλός, σταθερός μας γείτονας. Είναι ο τόπος όπου η οικολογία, η ιστορία και η προσωπική μας ανάγκη για φυγή συναντιούνται, καθιστώντας την προστασία του όχι απλά μια περιβαλλοντική πράξη, αλλά μια κίνηση αυτοσεβασμού για την πόλη και τους κατοίκους της.
Ένας Βοτανικός Θησαυρός
Το βουνό είναι ένας πραγματικός βοτανικός παράδεισος, φιλοξενώντας περίπου 600 έως 700 είδη και υποείδη φυτών. Από αυτά, περίπου 40 είναι ενδημικά της Ελλάδας, δηλαδή δεν απαντώνται πουθενά αλλού στον κόσμο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρουσία 44 και πλέον ειδών άγριας ορχιδέας, μια από τις υψηλότερες συγκεντρώσεις στην Ευρώπη σε σχέση με την έκταση του βουνού.
Η εξαιρετική βιοποικιλότητα του Υμηττού δημιουργεί ένα παράδοξο: πρόκειται για έναν άγριο τόπο που δεν υπάρχει απομονωμένος, αλλά σε συνεχή αλληλεπίδραση με μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης. Αυτή η γειτνίαση αποτελεί ταυτόχρονα τη μεγαλύτερη απειλή για την επιβίωσή του, αλλά και ένα κεντρικό στοιχείο της αξίας του για την ευημερία των κατοίκων της πόλης. Η διαχείριση του Υμηττού δεν μπορεί να ακολουθεί τα πρότυπα ενός απομακρυσμένου εθνικού δρυμού. Απαιτεί μια μοναδική προσέγγιση που εξισορροπεί διαρκώς τις ανάγκες ενός εύθραυστου οικοσυστήματος με τις έντονες πιέσεις και τις ανάγκες αναψυχής εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι Απειλές και οι Πληγές
Αποψίλωση και Πυρκαγιές: Το βουνό υπέστη τεράστια καταστροφή κατά τη διάρκεια της Κατοχής, όταν αποψιλώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά για καυσόξυλα. Στη μεταπολεμική περίοδο, οι δασικές πυρκαγιές έγιναν η μεγαλύτερη πληγή του, με ιδιαίτερα καταστροφικά γεγονότα να σημειώνονται το 1995, 1998, 2007 και 2015, που κατέκαψαν χιλιάδες στρέμματα δάσους και αναδασωμένων εκτάσεων. Πρόσφατες πυρκαγιές έχουν συνδεθεί με αμέλεια, όπως σπινθήρες από αδήλωτες μελισσοκομικές εγκαταστάσεις.
Αστική Επέκταση και Αυθαίρετη Δόμηση: Από τα μέσα του 20ού αιώνα, οι πρόποδες του Υμηττού δέχονται αδιάκοπη πίεση από την αστική εξάπλωση. Αυτό οδήγησε στη δημιουργία πολυάριθμων αυθαίρετων οικισμών (οικιστικές πυκνώσεις) εντός των ζωνών προστασίας του. Οι επανειλημμένες προσπάθειες της πολιτείας να νομιμοποιήσει αυτές τις καταπατήσεις έχουν σταθερά προσκρούσει στις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο έχει με συνέπεια υπερασπιστεί το προστατευτικό καθεστώς του βουνού.
Ο Υμηττός σε ένα Σταυροδρόμι
Ο Υμηττός είναι ένας τόπος ανεκτίμητης αξίας, ένας θησαυρός φυσικής, ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς που βρίσκεται στην άμεση γειτονία εκατομμυρίων ανθρώπων. Είναι ταυτόχρονα αρχαιολογικό πάρκο, βυζαντινό μνημείο, καταφύγιο βιοποικιλότητας και δημόσιος χώρος αναψυχής. Η κεντρική πρόκληση που καθορίζει το παρόν και το μέλλον του είναι η διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στο νομικά κατοχυρωμένο καθεστώς προστασίας του και στις αδιάκοπες κοινωνικοοικονομικές πιέσεις της μητρόπολης των Αθηνών. Η επιβίωσή του εξαρτάται από την υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου μοντέλου διαχείρισης που θα τιμά την κληρονομιά της αποκατάστασης, θα ενδυναμώνει τον συντονισμό σε τοπικό επίπεδο και θα αξιοποιεί τους επιστημονικούς και νομικούς πόρους του εθνικού πλαισίου. Η διαμόρφωση μιας βιώσιμης ισορροπίας μεταξύ της οικολογικής διατήρησης, της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και του ζωτικού του ρόλου ως χώρου αναψυχής και ευεξίας για την πόλη, αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για το μέλλον του φύλακα της Αθήνας.
