Πέντε χρόνια μένουν για την ολοκλήρωση μιας εκστρατείας των Ηνωμένων Εθνών η οποία άφησε πραγματικά ένα σπουδαίο αποτύπωμα. Οι 17 Στόχοι για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη δεν ήταν ένα φιλόδοξο σχέδιο για την αλλαγή και την ευημερία για όλους, αλλά μια παγκόσμια στοχοθεσία με σκοπό να δούμε έμπρακτη αλλαγή στα μεγάλα κοινά προβλήματα.
Μηδενική φτώχεια, Μηδενική πείνα, Καλή υγεία και ευημερία, Ποιοτική Εκπαίδευση, Ισότητα των φύλων, Καθαρό νερό και αποχέτευση και φυσικά Δράση για το κλίμα, Δράση για το νερό και πολλοί άλλοι. Οι Παγκόσμιοι Στόχοι έκαναν την πρεμιέρα τους το 2015 στη Νέα Υόρκη με σκοπό να ορίσουν έναν τρόπο να οραματιστούμε το μέλλον με καλύτερους όρους και να φτιάξουν ένα πλαίσιο στο οποίο θα μπορούμε να παρακολουθούμε το πόσο κοντά ή πόσο μακριά βρισκόμαστε από αυτούς.
Το πόσο μακριά μάλλον θα ήταν πιο ακριβές για να περιγράψει την παρούσα κατάσταση, καθώς σύμφωνα με την τελευταία αναφορά της UNESCO (Global Education Monitoring Report, φαίνεται ότι τα πράγματα —τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την Εκπαίδευση (Στόχος 4)— δεν πήγαν και τόσο καλά μέχρι τώρα. Η αναφορά καταλήγει στο οδυνηρό συμπέρασμα ότι κανένας από τους παγκόσμιους στόχους για την εκπαίδευση δεν πρόκειται να επιτευχθεί μέχρι το 2030.
Για να διορθώσεις μια πορεία, πρέπει πρώτα να ξέρεις πού βρίσκεσαι. Κι όμως, το μεγαλύτερο αγκάθι στην αξιολόγηση της εκπαίδευσης είναι η έλλειψη επίκαιρων και συγκρίσιμων δεδομένων.
Ενώ για απλούς δείκτες συμμετοχής —όπως το πόσα παιδιά πηγαίνουν σχολείο— το 90% των χωρών διαθέτει πρόσφατα στοιχεία, στους πιο σύνθετους και ουσιαστικούς δείκτες επικρατεί «σκοτάδι». Χώρες όπως η Λιβύη δεν διαθέτουν δεδομένα για το 96% των δεικτών, ενώ ακόμη και αναπτυγμένες χώρες δυσκολεύονται να αποτυπώσουν την πραγματικότητα με ακρίβεια.
Παράλληλα, η διάσταση της ισότητας —το αν δηλαδή η εκπαίδευση φτάνει ισότιμα στα παιδιά ανάλογα με το φύλο, τον πλούτο, την περιοχή ή τη γλώσσα— καταγράφεται επαρκώς μόνο σε φτωχότερες χώρες που διεξάγουν εξειδικευμένες έρευνες νοικοκυριών, αφήνοντας τεράστια κενά στον παγκόσμιο χάρτη.
Το «Πράσινο Αναλυτικό Πρόγραμμα»
Η αναφορά της UNESCO εστιάζει ιδιαίτερα στον Υποστόχο 4.7, ο οποίος ζητά από τα κράτη να εξοπλίσουν τους μαθητές με τις γνώσεις που απαιτούνται για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την κλιματική αλλαγή και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Για πρώτη φορά, μια εκτεταμένη έρευνα σε 110 χώρες εξέτασε τα σχολικά αναλυτικά προγράμματα και τη διδακτέα ύλη (σε Φυσικές και Κοινωνικές Επιστήμες) για τις τάξεις 3η, 6η και 9η. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια ανησυχητική εικόνα. Οι περισσότερες χώρες δεν προσφέρουν μια ισορροπημένη «πράσινη εκπαίδευση». Επιλέγουν συγκεκριμένα «εύκολα» θέματα και αγνοούν άλλα.
Ένα επίσης ενδιαφέρον σημείο το οποίο παρουσιάζει η Έκθεση είναι ότι, ενώ η «προστασία του περιβάλλοντος» αναφέρεται σχεδόν παντού, η Κλιματική Αλλαγή είναι παντελώς απουσιάζουσα από τα σχολικά βιβλία της 3ης δημοτικού σε 78 από τις 110 χώρες, και από την 6η δημοτικού σε 50 χώρες.
Αυτή η διαφοροποίηση φαίνεται να οφείλεται στο ότι όσο πιο μικρό είναι το παιδί, τόσο λιγότερες πιθανότητες έχει να διδαχθεί για την κλιματική κρίση ή τη βιοποικιλότητα, καθώς τα εκπαιδευτικά συστήματα μεταθέτουν αυτά τα «δύσκολα» θέματα για τις μεγαλύτερες βαθμίδες.
Επίσης ανησυχητικό είναι ότι η εικόνα δεν είναι καλύτερη ούτε σε άλλους κρίσιμους τομείς. Στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση και την αγωγή υγείας, μόλις το 43% των δημοτικών σχολείων παγκοσμίως παρέχει βασικές δεξιότητες ζωής, με τα ποσοστά στην Υποσαχάρια Αφρική να πέφτουν κάτω από το 55% ακόμη και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο: Οι στόχοι του 2015 δεν κινδυνεύουν να χαθούν επειδή ήταν υπερβολικά φιλόδοξοι, αλλά επειδή τα εκπαιδευτικά συστήματα έμειναν προσκολλημένα σε παλιές δομές. Αν τα επόμενα πέντε χρόνια δεν υπάρξει γενναία στροφή —με διαφάνεια στα δεδομένα και ουσιαστική ενσωμάτωση της κλιματικής και κοινωνικής πραγματικότητας στα σχολικά θρανία— το 2030 θα μας βρει με μια γενιά μαθητών όχι και τόσο προετοιμασμένη για τις προκλήσεις του αιώνα.
